شیخ صفی‌نین مزاری اردبیل ده شیخ صفی‌الدین اسحاق(شیخ صفی‌الدین اردبیلی ،شیخ صفی‌الدین اسحق، شیخ صفی، ابوالفتح )1334 – 1252 صفویلر سولاله سی نین بانیسی. 1252 (هیجری-650)-جی ایلده اردبیلین کلخوران کندینده آنادان اولموشدور. آتاسی امین الدین جبریل خواجه کمال‌الدین عربشاهیدیر. صوفی دایره لرینده اونو یئددینجی شیخ ایمامی موسا کاظیمین (میلادی 754-800) 21-جی نسلیندن حساب ائدیردیلر. شئیخین بئشینجی اولو باباسی فیروزشاه قیزیلباش او نسیلدن، سولاله دن اردبیله گلن و بورادا مسکونلاشان اولینجی شخص حساب اولونور. منبعلر فیروزشاهین اوغلونون وز، وزین اوغلونون محممد، محممدین اوغلونون صلاحدالدین، صلاحدالدین اوغلونون امین الدین، امین الدیناوغلونون ایسه صفی الددین اولدوغونو قئید ائدیرلر. آتاسینی اوشاق یاشلاریندان ایتیرن صفی ایبتیدای تحصیلینی اونون دینی داوامچیلاریندان آلمیشدیر. او، دینی علملرین اساسلارینا یییله نیر، آنا دیلیندن باشقا فارس، عرب، گیلان و مونقول دیللریند ده سربست دانیشماغا باشلاییر. ایییرمی یاشیندا تحصیلینی آرتیرماق اوچون شیرازا گئدن صفی بورادا مشهور ایلاهیاتچی عالیملردن روکن الددین بئیضوی، میر عبدوللاه و باشقالاریندان درس آلیر. موعلیمی میر عبدوللاه ین مصلحتی ایله یگیرمی بئش یاشیندا مشهور گیلان شئیخی هاجی الد-دین زاهیدین (هیجری-615-700) موریدی اولور. شئیخ صفی اد-دین 25 ایل طلبه کیمی اونون یانیندا قالیر. هاجی اد-دین زاهیدی آذربایجانداکی صوفی طریقتی اولان سوهروئردی ایله موناسیبتلر ساخلایان گزرکی درویش ایدی. اونون اسل آدی تجاددین ایبراهیم بی رؤوشاندیر. 0، 1215-جی ایلده لنکرانین یاخینلیغیندا اولان سییاور کندینده آنادان اولموشدور. اونو همین ویلایتده اولان خالاناگیران (خایلاکاران) کندینده دفن ائتمیشدیلر و اونون شرفینه همین کندین آدینی شیخاکئران دییشمیشدیلر. اونون قبری اوسته توربه تیکیلمیشدیر، بو یئر خالقین موقدس زیارتگاه یئری اولموشدور. بو توربه نی شئیخ حئیدر (شاه ایسماییلین آتاسی) و شاه آبباس زیارت ائتمیشلر. شئیخ زاهیدین قیزی ایله ائولنن صفی شئیخین وفاتیندان (1294) سونرا اونون یئرینده صفویییه طریقتینین رهبری اولور . 35 ایل ایرشاد و تعلیماتلارلا مشغول اولور و بیر چوخ طلبه یئتیشدیریر. شئیخ صفینین عؤمرونون داها فایدالی و تاثیرلی دؤورو محض همین ایللر اولموشدور. اونون شؤهرتی آز زاماندا بوتون شرق دونیاسینا، شرقی رومایا، سورییایا، هیندیستانا یاییلدی. شرقده اورفان و دین ساهه سینده یئگانه شخصیت کیمی تانینان شئیخ صفی بوتون مذهب و طریقتلره مورشید و اوستاد اولا بیلمیشدیر. ردبیلین دارول-ایرشادی (دارالارشاد) (هیدایت ائوی) گئنیش بیر اراضییه معنوی اوجاق اولموش و بو اوجاغین باشیندا شئیخ صفی دورموشدو. شئیخ تام باجاریغی ایله تقیییه پرینسیپینه عمل ائده رک ائله بیر دونیاگؤروشه مالیک ایدی کی، آیری-آیری یسلام مزهبلری و تریقتلری ده اونون معنوی خزینه سیندن قیدالانا بیلیردی. صفوی طریقتی اؤزون مخصوس بیر تشکیلاتین واسیطه سیله تبلیغ اولونور و اوزاق یئرلرده اولان نوماینده لره چاتدیریلیردی. بو تشکیلاتین باشیندا ” پیر ” ، یاخود ” مورشید ” دوروردو. اساس ایش مورشید (موللیم) ایله موریدلر (تلبه لر) آراسیندا واسیطه چی رولو اوینایان خلیفه نین اوزرینه دوشوردو. خلیفه هر طایفانین سوفیلرینه باشچی اولماقلا برابر، هم ده رهبرله بیرباشا علاقه ده اولوردو. خلیفه لر و سوفیلر تابئچیلیکده اولان جاماعاتلا رهبر آراسیندا ائله مؤحکم علاقه یاراتمیشدیلار کی، بو علاقه گوندن-گونه گئنیشلنمکده و مؤحکملنمکده ایدی. اکثر حاللاردا سییاسته قاریشمایان بو سیستئم شئیخ جونئیده کیمی داعوام ائتمیشدی. آما دارول-ایرشاد شئیخ جونئیددن باشلایاراق سیاسی مثله لرله ده ماراقلانماغا باشلادی. اوزون مودت تشکیلاتا رهبر اولان ردبیل پیری بو تشکیلاتدان نینکی طریقتی و ایدئولوژی مثله لر اوچون ایستیفاده ائتدی، هم ده اورانی بؤیوک بیر حربی و سیاسی تشکیلاتا دا چئویردی. سییاستله طریقت بیرلشه رک صفویییه ایدئولوگییاسینی فورمالاشدیردی. بونونلا شئیخ صفی نین فورمالاشدیردیغی شییزم-سوفیزم ایدئولوگییاسی ماهیتی اعتیباری ایله سییاست و حاکیمیتدن اوزاق قالا بیلمزدی و ایستر-ایسته مز دارول-ایرشادا رهبرلیک ائدن پیر سیاسی هرکاتلارا دا قوشولمالی ایدی. شئیخدن سونرا بیر-بیری نین آردینجا سدرددین، خاجه الی ایبراهیم، شئیخ جونئید، شئیخ هئیدر و نهایت شئیخ ایسماییل ردبیل دارول-ایرشادینا رهبرلیک ائتمیشلر. شئیخ صفی اد-دین 1334-جو ایلده ردبیل شهرینده دونیاسینی دییشیر و بورادا دا دفن اولونور. اونون مزاری نین اوزرینده توربه قورولور، اطرافیندا مسجیدلر، کاروانسارایلار، مدرسه لر، یاشاییش ائولری سالینیر. بورادا بؤیوک بیر مدنی مرکز یارانیر. شاه ایسماییل دا داخیل اولماقلا صفوی شئیخلریندن بیر چوخو بورادا دفن اولونور. همین مرکزین تیکینتی و برپا ایشلری فاصیله سیز اولاراق داعوام ائدیر. نهایت، خیو اسرده ی شاه تهماسیبین حاکیمیتی دؤورونده (1524-1576-جی ایللر) همین مقبره اؤز ایندیکی شکلینی آلیر. سفویییه طریقتینین رهبری قیسمینده شئیخ صفی اد-دی نین ایلک واریثلری سدرددین موسا (1334-1392/3) و شئیخ خاجه الی (1392/3 -1429) اولموشدور. صفی اد-دی نین نتیجه سی یبراهیم شئیخشاهدان (1429 -1447) باشلایاراق ردبیل شئیخلری رئال، دونیوی حاکیمیتی ده اله کئچیریرلر. شئیخ ایبراهیم شئیخشاه ردبیل حاکیمی اولور، سونرادان شئیخ ایسماییل (1486-1524) اولجه ازربایجاندا، سونرا هم ده یراندا یئنی قیزیلباشلار دؤولتی نین و بو دؤولتین تاخت-تاجیندا سفویلر سولاله سی نین عصاسینی قویور.